Tripp Trapp-stoel beschermd door auteursrecht

Elke zoveel jaar komt ‘ie weer terug in de rechtspraak: de bekende Tripp Trapp-stoel is al vaak onderwerp geweest van procedures op het gebied van intellectuele eigendom. De meest recente (en ook best opmerkelijke) uitspraak gaat over het auteursrecht op de vormgeving van deze bekende stoel en laat zien dat het auteursrecht van niet te onderschatten waarde is voor een onderneming. Behalve dat – ondanks de vele technisch bepaalde elementen van het ontwerp – auteursrecht wordt toegekend op de Tripp Trapp-stoel, krijgt de gedaagde partij een inbreukverbod voor zowel Nederland als in andere EU-landen om de oren. Hoe zit dat?

Wat was er aan de hand?

Deze recente zaak draaide om de kinderstoel met de naam IRIS die op de Europese markt wordt aangeboden door het bedrijf Cybex. Hiertegen maakte Stokke, het bedrijf achter de Tripp Trapp-stoel, bezwaar. Daarbij beriep Stokke zich op het auteursrecht. De rechtbank Gelderland moest zich over de zaak buigen, met uiteindelijk een best opmerkelijke uitkomst.

Auteursrecht voor oorspronkelijke creaties

Een van de vragen die in deze zaak voorliggen is onder andere of de Tripp Trapp-stoel beschermd is door het auteursrecht. Dat beschermt creaties met een eigen, oorspronkelijk karakter en het persoonlijk stempel van de maker. Vereist is dat sprake is van een oorspronkelijk voorwerp dat een eigen intellectuele schepping van de maker ervan is.

Het gaat erom dat er bij het design creatieve keuzes zijn gemaakt. Belangrijk is dat banale of technisch bepaalde vormgeving uitgesloten is van deze bescherming. Enkel de bestanddelen die de uitdrukking van een dergelijke intellectuele schepping zijn kunnen als een auteursrechtelijk beschermd werk worden aangemerkt.

Auteursrecht op de Tripp Trapp-stoel?

Hoe zit dat ten aanzien van de Tripp Trapp-stoel, die vooral gekenmerkt lijkt te zijn door een vrij minimalistische uitstraling in combinatie met technisch bepaalde elementen? Interessant is hierbij bovendien dat Stokke ooit een (inmiddels verlopen) octrooirecht had op technische aspecten van de Tripp Trapp-stoel. Dus is er dan nog ruimte voor een auteursrecht?

Ja, volgens de kortgedingrechter wel. Hij komt tot het oordeel dat de Tripp Trapp-stoel aan de werk-toets voldoet en daarmee beschermd is. Daarbij gaat het vooral om de volgende aanwezige vormgevingselementen van de bekende stoel:

• De “zwevende” “L-vorm die ontstaat door de combinatie van schuine oplopende balken op een hoek van 66 graden ten opzichte van de horizontale balken; en
• De indruk van een oplopende trap en een “zwevend” effect, dat wordt gecreëerd doordat de groeven (waar je het zitvlak en voetenplateau kunt plaatsen) in het zijaanzicht van de schuine balken niet zichtbaar zijn.

Vervallen octrooi geen reden voor ontbreken creativiteit

Stokke heeft een verklaring overgelegd van een hoogleraar Industrieel Ontwerpen van de TU Delft als bewijs dat de Tripp Trapp-stoel wel degelijk op creatieve keuzes is gebaseerd. Deze hoogleaar verklaart onder meer:

“De keuze die Opsvik [de oorspronkelijk ontwerper] heeft gemaakt voor de vormgeving van de Tripp Trapp stoel is ook een van die vele vormgevingsmogelijkheden en niet een voor de hand liggende keuze wanneer wordt uitgegaan van de octrooiaanvrage. Ik concludeer dat de vormgeving van de Tripp Trapp stoel niet dwingend volgt uit de technische kenmerken van het octrooi dat voor de Tripp Trapp stoel werd aangevraagd, dan wel verleend en dat Opsvik bij toepassen van de meegroeitechniek diverse originele vormgevingskeuzen gemaakt heeft.”

Aan deze verklaring hecht de rechtbank veel waarde. Dit laat zien dat het feit dat op een product octrooi rust of heeft gerust niet meteen een reden is om auteursrecht automatisch uit te sluiten; zolang je maar kunt aantonen dat er ondanks het octrooi (de technische werking) voldoende ruimte was creatieve vormgevingskeuzes te maken. Dat biedt dus mogelijkheden.

Maakt de IRIS inbreuk?

En dan de hamvraag: maakt de IRIS-stoel van Cybex inbreuk op de Tripp- Trapp-stoel (oftewel: lijkt het teveel?). De verschillen zijn toch vrij duidelijk, zou je zeggen. Toch komt de rechter tot het oordeel dat de IRIS inbreuk maakt op de stoel van Stokke omdat de totaalindruk (voor wat betreft de beschermde onderdelen van de stoel) overeenstemt.

“De voorzieningenrechter is echter van oordeel dat de IRIS Chair de twee voornaamste en bovendien auteursrechtelijk beschermde elementen van de Tripp Trapp-stoel bevat. Ook de IRIS Chair bevat namelijk staanders waarin alle elementen van de stoel zijn verwerkt en de staanders kennen een schuine L-vorm” en “nu hiervoor reeds is overwogen dat die elementen het fundament vormen dat de Tripp Trapp-stoel van andere ‘high chairs’ onderscheidt, leidt dit alles ertoe dat sprake is van een zodanige overname van de auteursrechtelijk beschermde trekken van de Tripp Trapp-stoel, dat sprake is van gelijkende totaalindrukken tussen de Tripp Trapp-stoel en de IRIS Chair.”

De (mijn inziens toch vrij duidelijk) aanwezige verschillen doen er dus onvoldoende toe volgens de rechter. Inbreuk op Stokkes auteursrecht dus. Met als uitkomst dat Cybex de IRIS-stoel niet meer mag verhandelen.

Verbod binnen de gehele EU?

Stokke vordert niet alleen een verbod binnen Nederland (zoals gebruikelijk) maar binnen de gehele EU. Op grond van de rechtspraak van het Europese Hof van Justitie is dat mogelijk. Maar de rechter gaat niet helemaal mee in deze eis van Stokke. Voor de EU-landen waar Cybex de IRIS-stoel niet aanbiedt, acht voornamelijk Oost-Europese landen, gaat dit verbod niet op. In alle andere landen geldt het verbod dus wel.

Voor specifiek Duitsland heeft Cybex nog betoogd dat er in dit land geen succesvolle claim van Stokke zou kunnen zijn en dat een verbod hier dan ook niet voor de hand ligt. Hier gaat de rechter niet in mee – daarmee mag de IRIS ook niet in Duitsland verhandeld worden.

Dit laat zien dat je bij zo’n EU-wijde verbodsvordering voor elk EU-land separaat moet overtuigend aanvoeren (bijvoorbeeld door middel van een lokale opinie) dat een verbod niet toewijsbaar is volgens lokaal recht, want bij onvoldoende verweer hierop wordt het verbod toegewezen.

Wordt vervolgd

Behalve dat een hoger beroep voor de hand ligt, spelen er tussen Cybex en Stokke nog verschillende andere rechtszaken in andere EU-landen, waaronder Duitsland. Wordt dus nog vervolgd. Het zou dus kunnen dat het verbod geheel van tafel gaat, of dat het verbod uiteindelijk in elk geval in minder landen zal gelden.

Auteursrecht van grote praktische waarde

Deze uitspraak laat zien dat het auteursrecht van grote waarde is voor een onderneming. De bescherming is gratis en de drempel om voor bescherming in aanmerking te komen ligt relatief laag. Bij dezelfde totaalindrukken kan een concurrerend product met een gelijkende vormgeving uit de markt worden gedrukt – in dit geval zelfs in de meeste commercieel relevante landen van de EU. Wil je meer weten over bescherming van jouw ontwerp, of optreden tegen een (potentiële) inbreukmaker? Even sparren over de mogelijkheden kan altijd.